Nhằm tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về đất đai, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong giai đoạn mới, ngày 13/7/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai. Nghị định sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 31/8/2026, góp phần hoàn thiện các quy định xử phạt theo Luật Đất đai năm 2024, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương mới, đồng thời tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực đất đai.
Theo đó, Nghị định bổ sung nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong một số trường hợp đặc thù; đồng thời quy định rõ việc xác định số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm làm căn cứ để xử lý theo quy định của pháp luật.
Đáng chú ý, Nghị định đã bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả nhằm bảo đảm việc xử lý vi phạm được triệt để hơn. Cụ thể, người vi phạm có thể bị buộc khôi phục hiện trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm; buộc khôi phục mốc địa giới hành chính bị xâm hại; buộc thực hiện lại đúng thủ tục hành chính về đất đai theo quy định; đồng thời buộc nộp lại các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung hoặc giấy tờ giả đã sử dụng.
Bên cạnh đó, Nghị định cũng sửa đổi quy định về xử phạt đối với hành vi không đăng ký biến động đất đai trong một số trường hợp theo Luật Đất đai; điều chỉnh, bổ sung thẩm quyền xử phạt của các cơ quan, lực lượng thực thi pháp luật cũng như quy định chuyển tiếp đối với các vụ việc đang được xử lý trước khi Nghị định có hiệu lực.
Đối với thẩm quyền của UBND cấp xã, Nghị định có nhiều điểm mới đáng chú ý. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã được mở rộng thẩm quyền xử phạt, bao gồm: phạt cảnh cáo đối với các hành vi thuộc thẩm quyền; phạt tiền đến 250 triệu đồng; đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn về đất đai có thời hạn 03 tháng; đồng thời quyết định áp dụng đầy đủ các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định của Nghị định như buộc khôi phục hiện trạng đất, thực hiện lại thủ tục hành chính hoặc buộc nộp lại giấy tờ giả đã sử dụng.
Việc tăng thẩm quyền cho UBND cấp xã sẽ giúp các địa phương kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm ngay từ cơ sở, hạn chế tình trạng vi phạm kéo dài, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất đai.
Để tránh bị xử phạt vi phạm hành chính, người dân và các tổ chức sử dụng đất cần lưu ý thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật. Trong đó, cần sử dụng đất đúng mục đích, đúng ranh giới và đúng quy định của pháp luật; thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký biến động đất đai khi có thay đổi về quyền sử dụng đất hoặc tài sản gắn liền với đất; không tự ý san lấp, lấn chiếm, chuyển mục đích sử dụng đất hoặc xây dựng khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép; không sử dụng giấy tờ giả, giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa trong quá trình thực hiện các thủ tục về đất đai; chấp hành nghiêm các quyết định xử lý của cơ quan nhà nước và kịp thời khắc phục hậu quả nếu xảy ra vi phạm. Khi có khó khăn, vướng mắc về các thủ tục đất đai, người dân nên chủ động liên hệ UBND cấp xã hoặc cơ quan chuyên môn để được hướng dẫn, giải quyết theo đúng quy định.
Việc ban hành Nghị định số 281/2026/NĐ-CP là bước hoàn thiện quan trọng trong công tác xử phạt vi phạm hành chính về đất đai, góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo đảm việc sử dụng đất đúng quy định của pháp luật. Mỗi tổ chức, cá nhân cần chủ động tìm hiểu, chấp hành nghiêm các quy định về đất đai để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, đồng thời chung tay xây dựng môi trường quản lý đất đai công khai, minh bạch, hiệu quả và bền vững./.
