Đình Đình Tổ hiện nay toạ lạc tại Tổ dân phố Đình Tổ, phường Trí Quả. Đây là một công trình tín ngưỡng văn hoá lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của Nhân dân địa phương. Đình Đình Tổ thờ vị Trạng nguyên khai khoa của đất nước - Lê Văn Thịnh, người đỗ đầu kỳ thi Minh kinh bác học năm 1075 dưới triều Lý.
(Khu lăng mộ Trạng nguyên Lê Văn Thịnh)
Cuộc đời của Trạng nguyên Lê Văn Thịnh mang nhiều vinh quang song cũng không ít bi thương. Theo Ngọc phả còn lưu giữ tại đình, ông sinh năm Canh Dần (1050), trong một gia đình nông dân nghèo. Cha là Lê Văn Thành (xã Đông Cứu), mẹ là Trần Thị Tín (phường Bồng Lai), đều thuộc tỉnh Bắc Ninh ngày nay. Ngay từ thuở nhỏ, ông nổi tiếng thông minh, ham học. Năm 1075, khi nhà Lý mở khoa thi Minh kinh bác học - khoa thi đầu tiên trong lịch sử dân tộc, Lê Văn Thịnh đã xuất sắc đỗ đầu, trở thành vị Trạng nguyên khai khoa đất Việt.
(Khuôn viên khu lăng mộ Trạng nguyên Lê Văn Thịnh)
Sau khi đỗ đạt, ông được bổ nhiệm chức Độc bộ Thị lang Bộ binh. Đến năm Giáp Tý (1084), ông được cử sang trại Vĩnh Bình để đàm phán về vấn đề cương giới với nhà Tống. Với tài ngoại giao xuất chúng, ông đã buộc triều đình phương Bắc trả lại cho nước ta 6 huyện, 3 động, để lại dấu ấn rực rỡ trong lịch sử ngoại giao nước nhà. Người đời truyền tụng câu thơ tự trách của nhà Tống:
“Vì tham voi Giao Chỉ
Bỏ mất vàng Quảng Nguyên”
Nhờ văn võ song toàn, Lê Văn Thịnh được tin dùng, từng giữ chức Thái sư trong suốt 12 năm. Tuy nhiên, sau biến cố tại hồ Dâm Đàm, ông bị kết oan và phải đi đày. Những năm cuối đời, ông sống thanh bạch nơi miền Thao Giang. Khi trở về quê hương, đến địa phận làng Điềng (nay là Đình Tổ), ông lâm bệnh nặng và qua đời vào ngày 24 tháng Chạp. Tích xưa kể rằng, trước lúc mất, ông được một lão nông hiếu khách mời ăn bát cháo thái và khúc cá nướng, rồi thanh thản ra đi. Dân làng sau đó đã tổ chức mai táng theo cách đặc biệt, đã đặt ông vào một chiếc thuyền nan đẩy ra hồ sen cạnh làng, để thi hài xuống đám bèo rồi úp thuyền lên, ngày hôm sau đã thấy mối đùn thành mộ. Dân làng coi đó là sự linh thiêng nên đã lập đền thờ phụng ông.
(Công trình Đình Đình Tổ đang được tôn tạo)
Từ những ghi chép và sự tôn kính của Nhân dân, triều đình phong kiến đã ban sắc phong ông làm Thành hoàng làng Đình Tổ. Từ đó, đình làng Điềng được đổi tên thành Đình Tổ - nơi thờ vị tổ khai khoa của nền khoa bảng nước Nam. Làng Điềng cũng chính thức đổi tên thành làng Đình Tổ, một niềm tự hào lớn lao cho người dân nơi đây. Hàng năm, dân làng long trọng tổ chức ngày giỗ vào 24 tháng Chạp và lễ hội làng vào ngày 12 tháng 8 âm lịch, với nghi lễ đặc trưng là “Nướng cá tế thần” và nấu cháo thái dâng cúng Thành hoàng cùng tổ tiên.
Ngày nay, nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, đình và khu lăng mộ Trạng nguyên Lê Văn Thịnh đã được tu bổ, nhiều hạng mục được khôi phục, các hiện vật quý được gìn giữ, bổ sung, làm cho không gian thờ tự ngày càng khang trang, xứng tầm với giá trị lịch sử, văn hoá. Năm 2001, đình được Nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử văn hoá cấp Quốc gia. Đây không chỉ là nơi Nhân dân tưởng nhớ Trạng nguyên khai khoa đất Việt mà còn là địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống yêu nước, hiếu học cho các thế hệ.
(Khu Nghè tại Tổ dân phố Đình Tổ)
Không chỉ có đình và lăng mộ Trạng nguyên Lê Văn Thịnh, địa bàn Đình Tổ nói riêng và phường Trí Quả nói chung còn lưu giữ nhiều công trình di tích lịch sử - văn hóa có giá trị. Điều này đặt ra trách nhiệm lớn lao cho cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương trong việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản. Việc gìn giữ các công trình không chỉ thể hiện lòng tri ân tiền nhân, mà còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ, thúc đẩy du lịch văn hoá, xây dựng Trí Quả trở thành điểm đến giàu truyền thống, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế - xã hội với bảo tồn di sản văn hoá. Đây là hành trình bền bỉ cần sự chung tay của cả cộng đồng, để những giá trị ngàn năm của cha ông tiếp tục tỏa sáng trong hiện tại và mai sau./.
