Đền Miễu, thuộc Tổ dân phố Đại Trạch, là một công trình văn hóa - tín ngưỡng đã được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Không chỉ mang vẻ đẹp kiến trúc truyền thống đặc sắc, ngôi đền còn lưu giữ những giá trị quý báu về lịch sử, văn hóa, khoa học, phản ánh sinh động đời sống tinh thần và tín ngưỡng của người dân nơi đây.
(Quang cảnh đền Miễu)
Theo ông Phạm Văn Cường - thủ từ tại đền Miễu, ngôi đền được xây dựng để tôn thờ Tứ vị Thánh Nương, những vị thần linh thiêng đã nhiều lần hiển ứng, phù trợ nhân dân làm ăn trên sông nước, giúp quân dân thời Trần, Lê vượt biển bình an, đánh thắng giặc Chiêm Thành, đồng thời âm phù cho cuộc sống ấm no, yên bình của người dân địa phương.
Đền tọa lạc trên khu đất rộng 1.168,7 m² ở đầu làng, tách biệt với khu dân cư, tạo nên một không gian thanh tĩnh, linh thiêng. Đền quay mặt về hướng Nam, phía trước là đường giao thông, xung quanh là cánh đồng rộng mở, mang đậm dấu ấn làng quê Bắc Bộ. Tổng thể kiến trúc gồm Tiền tế và Hậu cung, bố cục theo hình chữ “Đinh”, với kết cấu gọn gàng, chặt chẽ, hài hòa với cảnh quan thiên nhiên.
Đền Miễu thờ Đại Càn Quốc gia Nam Hải Tứ vị Thánh Nương, gồm Hoàng hậu, hai vị công chúa và một vị sư tăng – những nhân vật được dân gian tôn kính vì nhiều lần hiển linh giúp nước, giúp dân. Tín ngưỡng thờ phụng các vị thần không chỉ thể hiện niềm tin tâm linh mà còn là biểu hiện sâu sắc của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, một truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.
Hiện nay, di tích vẫn còn lưu giữ nhiều tư liệu và hiện vật quý. Trong đó có một quyển thần tích được sao chép vào thời Nguyễn, gồm 11 trang chữ Hán, ghi chép rõ lai lịch và công trạng của các vị thánh. Ngoài ra, đền còn bảo tồn ba đạo sắc phong vào các năm Duy Tân thứ 5 (1911), Khải Định thứ 2 (1917) và Khải Định thứ 9 (1924), ban cho thôn Tứ Kì, thôn Ư Trì, xã Đại Trạch, phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh cùng phụng thờ Tứ vị Thánh Nương. Nội dung sắc phong khẳng định công lao hộ quốc, an dân và sự linh ứng của các vị thần, được triều đình phong tặng danh hiệu cao quý. Cùng với đó là hệ thống đồ thờ tự phong phú, góp phần minh chứng cho lịch sử tồn tại lâu đời của ngôi đền.
Không chỉ có giá trị về lịch sử và kiến trúc, đền Miễu còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng. Từ xa xưa, nơi đây đã nổi tiếng linh thiêng, là chốn để người dân gửi gắm niềm tin, ước nguyện. Lễ hội truyền thống của đền được tổ chức vào ngày 25 tháng Giêng hàng năm - ngày húy của Tứ vị Thánh Nương. Những năm gần đây, sau khi di tích được phục dựng (từ năm 2016), người dân chủ yếu tổ chức phần lễ với không khí trang nghiêm, thành kính. Trước ngày chính hội, Nhân dân cùng nhau dọn dẹp, bao sái đồ thờ, chỉnh trang đường làng, ngõ xóm. Đến ngày hội, mọi người ăn mặc chỉnh tề, tề tựu về đền dâng hương, cầu bình an, may mắn.
Trong đời sống thường nhật, đền Miễu còn gắn bó mật thiết với người dân địa phương. Mỗi khi gia đình có việc trọng đại như cưới hỏi, dựng nhà, thi cử đỗ đạt…, người dân thường sắm lễ thành tâm dâng lên Tứ vị Thánh để cầu mong sự phù hộ, che chở.
Ngày nay, nhờ sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, di tích đền Miễu đã được trùng tu, tôn tạo khang trang hơn. Nhiều hạng mục được phục dựng, các hiện vật quý được bảo tồn và bổ sung, góp phần nâng cao giá trị của di tích. Năm 2023, đền chính thức được xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, đánh dấu sự ghi nhận đối với những giá trị đặc sắc mà di tích mang lại.
Việc thờ phụng những người có công với dân, với nước tại đền Miễu không chỉ là nét đẹp văn hóa tâm linh, mà còn góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng, giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Trải qua thời gian, ngôi đền vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân Đại Trạch, trở thành điểm tựa văn hóa bền vững của làng quê.
Không chỉ riêng đền Miễu, địa bàn Tổ dân phố Đại Trạch và phường Trí Quả còn lưu giữ nhiều di tích lịch sử - văn hóa có giá trị. Điều này đặt ra trách nhiệm to lớn cho cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương trong việc bảo tồn và phát huy di sản. Giữ gìn các công trình ấy không chỉ là sự tri ân đối với tiền nhân, mà còn góp phần giáo dục thế hệ trẻ, phát triển du lịch văn hóa, hướng tới xây dựng Trí Quả trở thành vùng đất giàu truyền thống, nơi hài hòa giữa phát triển kinh tế – xã hội và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Đó là hành trình lâu dài, đòi hỏi sự chung tay của cả cộng đồng, để những giá trị quý báu mà cha ông để lại tiếp tục được gìn giữ và tỏa sáng trong hôm nay và mai sau./.
